Lộ trình phát triển thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam: Cơ hội và thách thức phía trước

Lộ trình hình thành và phát triển thị trường tài sản số tại Việt Nam

Việc ban hành Luật Công nghiệp công nghệ số, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ và Quyết định số 96 của Bộ Tài chính đã phát đi tín hiệu rõ ràng về định hướng quản lý: Việt Nam chủ trương từng bước mở cửa, thí điểm có kiểm soát thị trường tài sản số thay vì hợp pháp hóa ồ ạt.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý thứ cấp, với kế hoạch ban hành 03 thông tư trong quý I/2026, bao gồm:

• Thông tư quy định chế độ kế toán, kiểm toán đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (tổ chức phát hành, doanh nghiệp tham gia giao dịch, đầu tư, mua bán trên sàn);
• Thông tư về chính sách thuế đối với thị trường tài sản mã hóa;
• Thông tư quy định đối tượng và phương thức thu thuế.

Những văn bản này được xem là nền tảng pháp lý quan trọng, tạo điều kiện để các sàn giao dịch tài sản mã hóa được thành lập và vận hành hợp pháp, đồng thời giúp Nhà nước từng bước kiểm soát dòng tiền, quản trị rủi ro và chống thất thu thuế.

Cách tiếp cận thận trọng nhưng phù hợp

Theo ông Nguyễn Hải Nam, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cách tiếp cận của Việt Nam hiện nay là phù hợp với thông lệ quốc tế. Nhiều quốc gia trên thế giới cũng lựa chọn xây dựng khung pháp lý ban đầu kết hợp với sandbox thí điểm, sau đó mới hoàn thiện luật chuyên ngành.

Việc triển khai Nghị quyết 05/2025/NQ-CP trong một giai đoạn nhất định sẽ giúp cơ quan quản lý:

• Có dữ liệu thực tiễn để đánh giá hiệu quả chính sách;
• Nhận diện rõ cơ hội, rủi ro và thách thức;
• Làm căn cứ để xây dựng các bước đi chính sách tiếp theo mang tính dài hạn.

Bên cạnh hoàn thiện pháp luật, yếu tố then chốt được nhấn mạnh là đào tạo và nâng cao kiến thức cho các chủ thể tham gia thị trường. Khi nhà đầu tư, doanh nghiệp có đủ hiểu biết và năng lực quản trị rủi ro, thị trường sẽ vận hành an toàn hơn, giảm thiểu nguy cơ đổ vỡ hệ thống.

Đặc điểm của giai đoạn thí điểm

Mặc dù khung pháp lý cơ bản đã hình thành, thị trường tài sản số tại Việt Nam trong giai đoạn đầu sẽ có phạm vi hoạt động khá hẹp.

Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP:

• Nhiều sản phẩm, dịch vụ phổ biến trên thế giới như phái sinh, giao dịch ký quỹ (margin), vay – cho vay tài sản số chưa được phép triển khai;
• Doanh nghiệp phát hành tài sản mã hóa chỉ được chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài, chưa được bán cho nhà đầu tư cá nhân trong nước;
• Các sàn giao dịch chỉ được cung cấp dịch vụ cơ bản, ưu tiên tính minh bạch, an toàn và khả năng giám sát.

Cách tiếp cận này cho thấy Nhà nước đặt trọng tâm vào ổn định hệ thống tài chính và bảo vệ nhà đầu tư, hơn là thúc đẩy tăng trưởng nóng.

Nhận định, cơ hội và khó khăn trong thời gian tới

1. Nhận định chung

Việt Nam đang đi theo hướng “mở có điều kiện – quản lý chặt – mở rộng có lộ trình”. Đây là con đường chậm nhưng chắc, giúp tránh lặp lại những cú sốc từng xảy ra ở một số thị trường tài sản số quốc tế.

2. Cơ hội

• Thu hút dòng vốn và công nghệ quốc tế thông qua việc cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia sớm;
• Tạo nền tảng để hình thành ngành công nghiệp tài sản số nội địa, gắn với blockchain, fintech và chuyển đổi số;
• Giúp Nhà nước từng bước hợp thức hóa và quản lý dòng tiền đang tồn tại trong “vùng xám” hiện nay;
• Doanh nghiệp Việt có cơ hội học hỏi, thử nghiệm mô hình kinh doanh trong môi trường sandbox trước khi thị trường mở rộng hoàn toàn.

3. Khó khăn, thách thức

• Phạm vi thí điểm hạn chế có thể khiến thị trường kém hấp dẫn trong ngắn hạn;
• Nhà đầu tư cá nhân trong nước chưa được tiếp cận trực tiếp, dẫn tới nguy cơ dòng tiền tiếp tục chảy ra các sàn nước ngoài;
• Năng lực quản lý, giám sát và nguồn nhân lực chuyên sâu về tài sản số còn thiếu;
• Rủi ro về nhận thức, đầu cơ và lừa đảo nếu công tác giáo dục tài chính không theo kịp.

Tổng thể, lộ trình tài sản số của Việt Nam thể hiện sự thận trọng cần thiết của một nền kinh tế đang phát triển, nhưng vẫn mở ra không gian lớn cho đổi mới sáng tạo. Thành công của giai đoạn thí điểm sẽ là chìa khóa quyết định tốc độ và mức độ “mở cửa” của thị trường trong những năm tới